Czym jest mała architektura miejska?

Choć większość osób na co dzień nie zwraca na nią większej uwagi, traktując ją jako oczywiste tło dla codziennych spraw, mała architektura to nieodłączny element miejskiego krajobrazu. W ogromnym stopniu determinuje komfort naszego życia. To właśnie te drobne elementy sprawiają, że betonowa dżungla staje się przyjaznym miejscem. Trudno wyobrazić sobie skwery i parki bez dekoracyjnych donic czy posągów. Co to jest mała architektura i czy trzeba mieć na nią specjalne pozwolenie? Przeczytaj nasz artykuł i poznaj odpowiedzi na wszystkie swoje pytania.

CO TO JEST MAŁA ARCHITEKTURA?

Zrozumienie pojęcia małej architektury wymaga odwołania się do przepisów prawnych, które precyzyjnie określają jej miejsce w systemie budowlanym. Zgodnie z polskim prawem budowlanym obiekty dzielą się na trzy główne kategorie:

• budynki – obiekty trwale związane z gruntem, wydzielone z przestrzeni za pomocą przegród budowlanych oraz posiadające fundamenty i dach,
• budowle – obiekty niebędące budynkami ani obiektami małej architektury, takie jak mosty, wiadukty czy maszty,
• mała architektura – zespół niewielkich obiektów, które wznosi się dla wzbogacenia konkretnego obszaru.

W praktyce mała architektura to te wszystkie elementy, które dopełniają przestrzeń między budynkami. O ile nie jest łatwo pomylić małą architekturę z budynkiem ze względu na skalę i przeznaczenie, o tyle różnica między nią a budowlą jest często dość płynna i bywa przedmiotem sporów prawnych. W uproszczeniu można jednak przyjąć, że głównym wyróżnikiem jest sposób osadzenia w terenie. Mała architektura różni się od budowli tym, że nie jest na stałe połączona z podłożem (można więc bez większych trudności przestawić ją w inne miejsce lub zdemontować bez naruszania konstrukcji gruntu).

Wśród obiektów małej architektury możemy wyróżnić:

• obiekty kultu religijnego (krzyże, kapliczki, figury),
• elementy małej architektury ogrodowej (pergole, posągi, altanki),
• obiekty użytkowe (w tym elementy małej architektury miejskiej).

MAŁA ARCHITEKTURA W MIEŚCIE — PRZYKŁADY

Najlepiej zilustrować, czym jest mała architektura miejska na podstawie konkretnych przykładów, które spotykamy na każdym kroku. Są to przede wszystkim obiekty, które pełnią funkcję praktyczną, podnosząc standard bezpieczeństwa i higieny w miastach. Do tej kategorii zaliczamy infrastrukturę rekreacyjną, taką jak huśtawki, piaskownice czy maszyny sprawnościowe na placach zabaw, a także elementy informacyjne, jak tablice reklamowe i słupy ogłoszeniowe. Do tego grona można dodać również figury ozdobne, fontanny czy wodotryski, które pełnią funkcję reprezentacyjną i poprawiają mikroklimat w upalne dni.

Najczęściej spotykanymi obiektami małej architektury są różnego rodzaju kosze, między innymi:

• kosze parkowe,
• wiszące kosze na śmieci,
• popielnice uliczne,
• kosze do segregacji odpadów,
• kosze na śmieci wolnostojące,
• kosze stalowe,
• kosze betonowe,
• kosze metalowe,
• kosze zewnętrzne.

Trudno wyobrazić sobie krajobraz miejski bez ławek, które również są małą architekturą. Są to między innymi:

• ławki parkowe,
• ławki stalowe,
• ławki żeliwne.

Oprócz tego często widuje się w parkach nowoczesną małą architekturę, która odpowiada na zmieniające się potrzeby mieszkańców. Do tej grupy należą na przykład stoliki do gry w szachy, stalowe osłony drzew chroniące system korzeniowy przed zdeptaniem czy parkingi rowerowe, które wspierają ekologiczną mobilność w aglomeracjach.

NORMY PRAWNE ZWIĄZANE Z MAŁĄ ARCHITEKTURĄ MIEJSKĄ

Kwestie formalne bywają dla inwestorów najbardziej stresujące, jednak w przypadku małej architektury przepisy są stosunkowo przyjazne. Zasadniczo na postawienie małej architektury miejskiej nie trzeba mieć pozwolenia na budowę, co znacznie przyspiesza proces inwestycyjny. Inaczej wygląda to w przypadku pełnowymiarowych budowli, gdzie wymagana jest pełna dokumentacja techniczna i decyzja administracyjna, dlatego ważne jest, żeby prawidłowo rozróżniać te dwa rodzaje obiektów przed rozpoczęciem jakichkolwiek prac.

Nie oznacza to jednak, że betonowe elementy małej architektury miejskiej można stawiać bez ograniczeń. Jeśli chcesz postawić kosz na śmieci w miejscu publicznym, konieczne jest zgłoszenie tego faktu (zgodnie z art. 29 ust 1 pkt 28). W takim dokumencie należy wskazać rodzaj, sposób i zakres prac budowlanych oraz podać termin ich rozpoczęcia. Niezbędny jest również załącznik w postaci oświadczenia o posiadanym prawie do dysponowania nieruchomością, projektu zagospodarowania działki i ewentualnie szkiców czy stosownych pozwoleń lub opinii.

MATERIAŁY W MAŁEJ ARCHITEKTURZE – CO WYBRAĆ?

Wybór odpowiednich materiałów, z których wykonane są elementy małej architektury, ma kluczowe znaczenie nie tylko dla estetyki, ale przede wszystkim dla kosztów eksploatacji i odporności na akty wandalizmu. W przestrzeni miejskiej obiekty są narażone na wahające się temperatury, wilgoć, sól drogową oraz intensywne użytkowanie. Najpopularniejszym rozwiązaniem pozostaje stal, która dzięki cynkowaniu i malowaniu proszkowemu może przetrwać wiele lat bez oznak korozji.

Zupełnie inny charakter mają elementy betonowe. Współczesny beton architektoniczny to materiał szlachetny, pozwalający na tworzenie gładkich, minimalistycznych brył. Jest on wyjątkowo trwały, co czyni go idealnym wyborem do produkcji ciężkich donic, słupków parkingowych czy podstaw pod ławki, których nie sposób ukraść czy łatwo uszkodzić. Z kolei drewno, choć wymaga regularnej konserwacji, jest niezastąpione tam, gdzie chcemy wprowadzić atmosferę przytulności i naturalności. Najlepiej sprawdza się drewno egzotyczne lub odpowiednio zaimpregnowane gatunki rodzime, takie jak modrzew czy dąb.

PODSUMOWANIE

Choć na co dzień mamy do czynienia z małą architekturą niemal na każdym kroku, nie każdy wie, co to jest i czym się różni od budowli. Mała architektura miejska to niewielkie obiekty, które pełnią funkcję użytkową, na przykład kosze na śmieci czy huśtawki. Dzięki nim parki stają się miejscami spotkań, a ulice zyskują uporządkowany wygląd. Nie trzeba mieć na nie zezwolenia, jednak jeśli chcesz je postawić w miejscu publicznym, musisz dokonać zgłoszenia.

Jako producent małej architektury doskonale rozumiemy, że detale mają znaczenie. Oferujemy szeroki wybór artykułów – od klasycznych ławek, przez nowoczesne kosze do segregacji, aż po elementy dekoracyjne, które przetrwają próbę czasu i trudne warunki eksploatacji. Nasze produkty łączą w sobie wytrzymałość materiałów z dbałością o estetykę.

Chcesz odmienić przestrzeń wokół swojej inwestycji lub w rodzinnym mieście? Zapraszamy do kontaktu! Nasi eksperci pomogą Ci dobrać odpowiednie rozwiązania i odpowiedzą na wszelkie pytania techniczne.